Autyzm i jelita. Co naprawdę wiadomo o dolegliwościach jelitowych u dzieci w spektrum?

Dziecko jest bardziej drażliwe. Gorzej zasypia. Nie chce usiąść do stołu. Nagle unika toalety albo wracają zachowania, których wcześniej prawie nie było. Łatwo wtedy uznać, że tak po prostu wygląda autyzm.

Czasem przyczyna jest zwyczajniejsza. Zaparcie. Ból brzucha. Wzdęcie. Refluks. Kłopot z wypróżnieniem, którego dziecko nie umie dobrze nazwać. Zdanie „przy autyzmie warto sprawdzić jelita” ma więc sporo sensu. Znacznie mniej sensu ma kolejny skok, który krąży w sieci: skoro dolegliwości jelitowe są częste, autyzm zaczyna się w jelitach i tam trzeba go leczyć. To już zupełnie inna teza.

Dolegliwości jelitowe naprawdę bywają częste

Nie ma jednej liczby dla wszystkich dzieci w spektrum. Prace różnią się wiekiem, populacją i tym, jak pytano o objawy. W dużym przeglądzie mediana dla przynajmniej jednego objawu żołądkowo-jelitowego wynosiła około 47 procent. Nowsza metaanaliza oparta na kwestionariuszach dała około 55 procent. W tej analizie zaparcia dotyczyły około 37 procent dzieci, ból brzucha 21 procent, biegunka 19 procent, a wzdęcia 23 procent.

Inny przegląd, oparty na kryteriach zaburzeń czynnościowych przewodu pokarmowego i obejmujący 17 924 dzieci w spektrum, znalazł zaparcie u około 30 procent oraz czynnościowy ból brzucha u około 15 procent. Rozrzut między badaniami był ogromny. Nie ma więc podstaw, by mówić, że każde dziecko autystyczne ma „problem z jelitami”. Jest za to dużo podstaw, by pytać o stolec, ból, wypróżnianie i sposób jedzenia.

Ból brzucha nie zawsze zostaje nazwany bólem

To szczególnie ważne u dziecka, które słabo opisuje, co dzieje się w ciele. Dorosły powie: od trzech dni mam zaparcie i boli mnie podbrzusze. Dziecko może stać się drażliwe, gorzej spać, nie chcieć jeść, unikać toalety albo gwałtowniej reagować w sytuacjach, które wcześniej znosiło lepiej.

Konsensus pediatryczny dotyczący problemów żołądkowo-jelitowych u osób autystycznych zwracał uwagę, że objawy medyczne mogą wychodzić przez zmianę zachowania i wymagają takiej samej rzetelnej oceny jak u innych dzieci. Jeśli bolesne zaparcie zostanie odczytane wyłącznie jako „trudne zachowanie z autyzmu”, dziecko może tygodniami funkcjonować z czymś, co da się leczyć.

Jelita psują dzień. To nie znaczy, że tworzą autyzm

Dziecko z bólem brzucha gorzej śpi, ma mniej cierpliwości i trudniej znosi bodźce. Nie trzeba do tego egzotycznej teorii osi jelito–mózg. Ból psuje funkcjonowanie także u kogoś poza spektrum.

U dzieci autystycznych dolegliwości GI wiążą się między innymi z lękiem, drażliwością, problemami ze snem i częścią zachowań. Z tego nie wynika automatycznie, w którą stronę idzie przyczyna. Lęk i stres też wpływają na jelita. Poprawa po wyleczeniu zaparcia nie dowodzi więc, że zaparcie było przyczyną autyzmu. Pokazuje tylko, że człowiek bez bólu funkcjonuje lepiej niż człowiek, którego coś boli. Różnica brzmi banalnie. W internecie właśnie tu znikają dwa osobne poziomy problemu.